هدایـا

هوش مصنوعی و موعظه

مقدمه

وقتی بنیادها ویران شده‌اند، عادل چه تواند کرد؟ (مزمور ۳:۱۱)

با رشد بی‌سابقه تکنولوژی، هوش مصنوعی به سرعت به ابزار رایج در بسیاری از عرصه‌های زندگی تبدیل شده است. از آنجایی که کلیسا نیز اجتماعی منفک از جامعه و تحولات نمی باشد بنابراین این برخورد روزانه با تکنولوژی و بالخص هوش مصنوعی وارد کلیسا شده است. تقریبا تمام مردم و ایمانداران در جستجو های روزانه و نوشتن مطالب کوتاه یا بلند خود و یا در در زمان انجام وظایف شغلی از هوش مصنوعی بهره برداری های خوب می کند. هوش مصنوعی وارد دنیای اقتصاد، سیاست، فرهنگ، ورزش و حتی روحانیت هم شده است. حوزه روحانی ت و خدمت شبانی نیز از این تغییرات بی‌نصیب نمانده است.  امروزه دیده می‌شود که برخی شبانان و واعظان، به جای تکیه بر دعا، مطالعه کتاب‌مقدس و هدایت روح‌القدس، به کمک هوش مصنوعی برای آماده‌سازی موعظه‌های خود روی آورده‌اند. این پدیده نه تنها سوالاتی جدی در مورد اصالت و صداقت موعظه ایجاد می‌کند، بلکه خطری عمیق برای روحانیت کلیسا و نقش شبان به‌عنوان نماینده خداوند در میان مردم به شمار می‌آید.

من در این مقاله سعی می کنم تا بخشی از چالش های استفاده شبانان و واعظین از هوش مصنوعی را بر بشمارم. تلاش من در این مقاله این نیست که بگویم هوش مصنوعی بد است یا خوب است. نتیجه گیری با شما باید باشد اما می خواهم نگاه کتاب مقدس به وعظ و ورود هوش مصنوعی به این حوزه را بررسی بکنم.

پیش از ورود به چالش می بایستی یک نگاه کلی به مفهوم موعظه کتابمقدسی داشته باشیم تا بتوانیم با توجه به تعریف صحیح به سوی شناخت مشکلات برویم.

بخش اول

موعظه (وعظ) در کتاب‌مقدس یعنی چه؟

موعظه در اصل یعنی اعلام پیغام خداوند به مردم — چیزی که از طرف خود واعظ نیست، بلکه ابلاغ چیزی است که خدا گفته است. «موعظه کن کلام را، به موقع و بی‌موقع اصرار نما. نهیب ده، تنبیه کن، نصیحت نما، با کمال حلم و تعلیم.» دوم تیموتائوس باب ۴ آیه ۲

علاوه بر این از منظر الهیات مسیحی، موعظه یکی از وسایل فیض است؛ یعنی ابزاری که خدا از طریق آن کار روحانی در دل انسان انجام می‌دهد.

«لهذا ایمان از شنیدن است و شنیدن از کلام خدا.» (رومیان باب ۱۰ آیه ۱۷)

موعظه ابزار تعلیم و نجات است

موعظه فقط برای شنیدن نیست، بلکه برای تبدیل، توبه و رشد در ایمان است. مأموریت بزرگ عیسی مسیح نیز بر تعلیم و اعلام کلام تاکید دارد. تبدیل شدن را در فرمان اعظم عیسی مسیح می بینیم که با رفتن و اعلان مژده نیک همراه می باشد. بنابراین هدف از حیات هر مسیحی موعظه کلام خداوند اول به خود و سپس به مردم دنیا می باشند با هدف شنیدن مژده نیک و نجات و پیوستن به بدن مسیح کلیسا.

موعظه باید تحت هدایت روح‌القدس باشد

موعظه صرفاً تفسیر متن نیست؛ بلکه نیازمند الهام، هدایت و روشنگری روح‌القدس است. این حقیقت را به وضوع می توانیم در زمان شکلگیری کلیسا در اعمال رسولان باب دوم ببینیم. وقتی روح خدا پطرس را از خود پر می کند قدرت تکلم و موعظه می آید و در طی همان موعظه جانهای بسیاری نجات پیدا می کنند. قطعا موتور محرکه اعلان کلام خداوند روح القدس و پُری آن می باشد.

ویژگی‌های اصلی موعظه در الهیات مسیحی عبارت‌اند از:

۱. نمایندگی خدا

واعظ باید پیام‌آور خدا باشد، نه سخنگوی افکار خودش. او مأمور است پیام خدا را اعلام کند، نه برداشت‌های شخصی را. در عهد عتیق انبیا وظیه آوردن پیام خداوند را به قوم اسرائیل ایفا می کردند. بارها می بینیم که نبی ارمیا و یا حزقیال درباره انبیای دروغین و پیامهایی که از خداوند نمی باشند به قوم هشدار می دهند. دلیل آن مبرهن است: پیام آورنده باید از طرف ارسال کننده (خداوند) باشد.

۲. ریشه داشتن در متن مقدس (اکزجتیک و تفسیر دقیق)

اِگزِجِتیک (Exegesis) تفسیر متن مقدس، به معنای استخراج درست معنای یک متن است، به‌ویژه متون کتاب‌مقدس. اِگزجتیک یعنی کشف آنچه که خدا واقعاً در متن گفته – نه آنچه که ما می‌خواهیم بگوید.

موعظه واقعی از متن کتاب‌مقدس سرچشمه می‌گیرد. هیچ موعظه‌ای بدون ریشه در کلام خدا، صلاحیت ندارد. با این تعریف گوینده کلام وظیفه ای سخت و حساسی را بر دوش دارد. او نمی تواند آرای شخصی خود را به کلام خداوند اضافه بکند یا افکاری که کلام خداوند عملا انها را تایید نمی کنند. این تعهد نیازمند وفاداری و آموزش مداوم می باشد. موعظه ای که بر تعهد بر کلام خداوند بنا شده باشد دارای قدرت می باشد.

۳. مسیح‌محور بودن  (Christ-Centered Preaching)

موعظه باید به انجیل ختم شود و نشان دهد چگونه آن بخش از کتاب‌مقدس ما را به شناخت مسیح می‌رساند. هر موعظه باید:

موعظه کتاب‌مقدسی صرفاً ارائه یک درس اخلاقی یا توصیه روان‌شناختی نیست. هدف نهایی آن این است که شنونده را به شناخت عیسی مسیح، پسر خدا، برساند — نه به خود واعظ، نه به عملکرد انسانی، و نه به سیستم‌های فکری انسانی. هر موعظه باید با محوریت انجیل نجات شکل گیرد و روشن کند که چگونه متن مورد نظر، ما را به نقشه نجات خدا در مسیح پیوند می‌دهد.

«زیرا خدا ما را در او (مسیح) برگزید، پیش از بنیاد جهان، تا در حضور او مقدس و بی‌عیب باشیم… و در او ما را از پیش معیّن ساخت… تا به فرزندی پذیرفته شویم به واسطهٔ عیسی مسیح، بر حسب خوشنودی ارادهٔ خود». افسسیان باب ۱ آیات ۴ تا ۵

«تا در تدبیر زمان‌های معیّن، همه‌چیز را در مسیح، چه آنچه در آسمان و چه آنچه بر زمین است، زیر یک سر بیاورد.»افسسیان باب ۱ آیه ۱۰

۴. عمل روح‌القدس

موعظه تنها با حضور روح‌القدس قدرت دارد. اوست که کلام را زنده می‌سازد، دل را می‌شکند و ایمان می‌آورد. وقتی که پطرس در اعمال رسولان موعظه می کرد با قدرت و عمل روح القدس شنوندگان دلریش شدند (اعمال ۳۷:۲) و توبه کردند و بالغ بر ۳ هزار نفر ایمان آوردند. تنها وعظی که در آن اقتدار روح القدس بواسطه کلام خداوند اعلام می شود قادر خواهد بود چنین کار عظیمی با جانهای گمشده بکند.

۵. صداقت و زندگی کردن با کلام

واعظ باید با پیغامی که می‌دهد زندگی کرده باشد. اگر به آن باور ندارد، در حال دروغ گفتن است. شبان و واعظی که بوی گوسفندان گله خودش را ندهد نمی تواند از دردها، رنج ها، سختی ها و حتی شادی های آنها باخبر باشد. وقتی آگاهی و شناخت نباشد موعظه واعظ برای کیست؟ برای گله ای که نمی شناسد؟ موعظه ای که در صداقت آماده شده است از دل شبانی بیرون می آید که آن موعظه را زیسته است. یک واعظ اول به خودش موعظه می کند و سپس به کلیسا. بنابراین صداقت و زندگی در کلام یکی از شاخص های جدایی ناپذیر از شخصیت یک شبان در همه پروسه های زندگی روحانی و زمینی اش است منجمله وعظ. نمونه بارز این ادعا در زندگی شاگردان عیسی مسیح بسیار قابل مشاهده است.

۶. پیوستگی با دعا و تقدس

موعظه بدون دعا و جدیت روحانی، سطحی و بی‌روح است. قدرت موعظه از زندگی درونی واعظ با خدا می‌آید. جدیت در موعظه به اندازه جدیتِ کلام خداوند می باشد. وفاداری در موعظه تنها از طریق زندگی در تقدس و دعا امکان پذیر می باشد. زیرا دهان واعظ کلام خدا را می گوید. اسپرجن درباره این جدیت در موعظه Trembling at the Word of the Lord می گفت:

.. و حتی آنگاه که برای موعظه پا می‌ایستم، زانوهایم می‌لرزند، چرا که می‌ترسم به کلام خدا وفادار نباشم…

۷. دعوت به پاسخ و تغییر

تمامی ۶ مورد دیگر بعلاوه مواردی که ممکن است در این دسته گنجانیده شود برای آن نیست که فقط یک سری اطلاعات خوب منظم طبقه بندی شده و مستددل کتابمقدسی را به شنوندگان رسانده شود بلکه هدف از موعظه تنها یک چیز است: جلال خدا و دعوت به توبه که آن نیز برای جلال خداوند است. پس موعظه باید مخاطب را به:

نمونه این نوع صحیح موعظه در پیام پطرس در روز پنطیکاست بود:

چون شنیدند دلریش گشته، به پِطرُس و سایر رسولان گفتند: «ای برادران چه کنیم؟ پِطرُس بدیشان گفت: «توبه کنید و هر یک از شما به اسم عیسی مسیح بجهت آمرزش گناهان تعمید گیرید و عطای روح‌القدس را خواهید یافت». اعمال رسولان باب ۲ آیات ۳۷ و ۳۸

بخش دوم

هوش مصنوعی موعظه می کند

با توجه به نگاهی اجمالی به چیستی موعظه کتابمقدسی می خواهیم به این پرسش پاسخ بدهیم که چه چالش هایی در پیش روی شبانان و واعظین در استفاده از هوش مصنوعی در موعظه وجود دارد.

با یک جستجوی ساده در اینترنت می توانید وبسایت های زیادی را ببینید که برای واعظین و شبانان منابع و رفرنس های بسیار زیادی را با کمک هوش مصنوعی به روز دارند. واعظ می تواند در یکی از این سایت ها عضو بشود و موضوع مورد علاقه خود را بدهد و آن سایت با کمک هوش مصنوعی و کتاب مقدس موعظه را آماده می سازد.

معمولا این موعظه ها از نظر تفسیری و یا تشریحی دقیق می باشند زیرا منابعی که هوش مصنوعی برای تهیه موعظه ها استفاده می کند از کتابهای مرجع و معتبر تفسیر کتابمقدس است. هوش مصنوعی به آرشیوی بسیار متنوع و عظیم از موعظه ها و تعالیم کتابمقدسی دسترسی دارد و با توجه به تمام این امکانات موعظه نهایی که تحویل داده می شود معمولا بدون نقص می باشد. به شکلی که اگر شما متن مورد نظر را خوب مرور بکنید و چند روزی در ان تفکر بکنید در روز موعظه بسیار فعال و به اصطلاح آتشین موعظه خواهید کرد کلیسا به وجد می آید و احتمالا صدای هاللویا در سرتاسر کلیسا یا تشویق حضار سالن را پر خواهد کرد.

اما در اینجا یک مشکل کوچک وجود دارد و آن اینکه شما واعظ هوش مصنوعی هستید.

اول. مشکلات و معضلات استفاده از هوش مصنوعی برای موعظه

«و سعی کن که خود را مقبول خدا سازی، کارگری که خجل نشود و کلام خدا را بخوبی انجام دهد.» (دوم تیموتائوس باب ۲ آیه ۱۵)

«از خود مراقبت کن و از تعلیم، زیرا اگر در این امور مداومت ورزی، هم خود را نجات خواهی داد و هم شنوندگانت را.» (اول تیموتائوس باب ۴ آیه ۱۶)

واعظ دیگر عادت به مطالعه و کنکاش در عمق های کلام ندارد و کم کم کتاب مقدس جذابیت چالش برانگیز خود را از دست می دهد. استفاده ابزاری از کتاب مقدس برای انجام تعهد موعظه تبدیل به اولویت می شود و در آن موقع است که آن رابطه فعال و زنده در کتاب مقدس رو به افول می رود.

«بلکه در محبّت گویای راستی بوده، در هرچیز رشد نماییم در او که سر است، یعنی مسیح؛»

(افسسیان باب ۴ آیه ۱۵)

هوش مصنوعی روح ندارد، تجربه ایمان ندارد؛ AI نه دعا می‌کند، نه خداترسی دارد، نه گناه را می‌شناسد، نه رحمت خدا را چشیده است. پس چگونه می‌تواند پیغام خدا را بر زبان جاری کند؟

«زیرا جمیع کسانی که از روح خدا هدایت می‌شوند، ایشان پسران خدا هستند.» (رومیان باب ۸ آیه ۱۴)

اگر موعظه روح ندارد، نه از دعا می‌آید و نه حامل قدرت خداست، کم‌کم کلیسا نیز به‌جای مشارکت روحانی، به یک مرکز آموزشی یا روان‌شناسی تبدیل می‌شود. قدرت و اقتدار کلیسا (جمع ایمانداران) در خداوند است:

«.. نه به قدرت و نه به زور بلکه به روح من، یَهُوَه صبایوت می‌فرماید.» (زکریا باب ۴ آیه ۶)

وقتی که کلیسا و جمع ایمانداران تا سطح مجاز پایین می آید بنابراین تمامی عملکردها و کنش های جماعت نیز با قواعد و قوانین یک دنیای مجازی بعلاوه چاشنی کتاب مقدس خواهد بود. به همین دلیل موعظه های مجازی، شام خداوند مجازی و حتی تعمید آب مجازی در میان جماعت های بسیاری در سرتاسر دنیا بالخص کلیساهای پارس زبان در حال گسترش می باشد.

«.. اگر کسی سخن گوید، گویا کلام خدا را گوید.» (اول پطرس اول پطرس باب ۴ آیه ۱۱)

شاید این مورد در دنیای غرب کم رنگ تر باشد اما در شرق مشخصا خاورمیانه مثل ایران متاسفانه ماشین شبان و واعظ سازی در بعضی از کلیساها و سازمانها و حتی دانشگاه های مسیحی چنان با سرعت در حال کار است که حتی من شاهد شبانان ۳ یا ۶ ماهه بوده ام که پس از گذراندن دوره های به اصطلاح شبانی و وعظ دستگذاری شده اند و با مجوز رسمی کلیسا یا سازمانشان در حال انجام ماموریت موعظه و شبانی گله خداوند می باشند. این شبانان و واعظین نابالغ برای تامین یکی از اولین و مهمترین نیاز جماعت خودشان که موعظه است بالاجبار رو به سوی منابعی مثل هوش مصنوعی می روند و نهایت زحمتی که می کشند (کپی و پیست) کردن واژگان می باشد. بدین ترتیب رفته رفته رشد کلیسا از نظر روحانی کند و در معمول ترین حالت ما شاهد کلیساهایی خواهیم بود (و هستیم) که عیسی مسیح دیگر در آنها حضور ندارد. هوش مصنوعی سخن گوی خداوند نیست!

کسی که قدرت درک کلام خداوند و موعظه را می دهد جایش را به یک سیستم هوش مصنوعی می دهد که آفریننده آن انسان است. و واعظ مورد نظر ما با کمک ای آی موعظه اش را آماده می کند!

«شبان نیکو جان خود را برای گوسفندان می‌دهد.» (یوحنا باب ۱۰ آیه ۱۱)

نتیجه‌گیری

موعظه‌کردن صرفاً انتقال اطلاعات یا گفتن کلمات زیبا نیست. این عمل مقدسی است که نیاز به روح، تقدیس، دعا، مطالعه، و زندگی در کلام دارد. هوش مصنوعی می‌تواند ابزار مفیدی برای جستجوی منابع و کمک‌های اولیه باشد، اما هرگز نباید جای واعظ را بگیرد. واعظی که به‌جای جنگ روحانی روحانی برای دریافت کلام، آن را از AI می‌گیرد، در واقع جماعت را فریب می‌دهد و کلیسا را به سمت انحراف می‌کشاند.

موعظه باید حامل زندگی باشد؛ باید از جان واعظ برخیزد و با حقیقت روح‌القدس عجین باشد. کلیسا فقط با روح خدا هدایت می‌شود، نه با داده‌ها و الگوریتم‌ها.

«زیرا حرف می‌کُشد، اما روح زنده می‌سازد.» (دوم قرنتیان باب ۳ آیه ۶)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *